Yasaklar ve Yasal Oyunlar
O zamanlar orijinal külçe altın taşımak ya da bulundurmak yasaktı.
Ama darphaneden Cumhuriyet altını ya da sarrafiye almak için orijinal külçe şarttı.
Yani darphanenin içine girince yasak olan, bir anda yasal hale geliyordu.
Borsanın içinde “bilmem ne partisinin kasası” denilen yerler de aslında telexli firmalardı.
Tatlıcılar Bastı Çarşıyı
Eskiden çok büyük dövizciler, kuyumcular ve mağazalar vardı.
Hepsi zamanla silindi; amcamlar da dâhil. O da çarşının en büyüklerindendi.
Kapalıçarşı değişimi seviyor.
Şimdi her sokakta bir tatlıcı açılıyor.
Kuyumcular ise yavaş yavaş bölgeyi terk ediyor.
2001 Krizi ve Rafineri Dönüşümü
Konumuz rafineriydi… Derken 2001 krizi patladı.
Herkes elindeki altınları eritip orijinal külçeyle değiştirmeye başladı.
Artık altının yönü değişmişti.
Yurt dışında altın çok daha pahalıya satılıyordu.
Mevcut sistem bu hızda işlemeye yetişemiyordu.
Mahmutpaşa’dan yukarı doğru, zırhlı araçlardan oluşan konvoylar görünmeye başladı.
Hamallar çekçek arabalarıyla ya da sırtlarında çarşıya dolar ve altın taşıyordu.
Altın alım-satımları dolar üzerinden konuşulur hale geldi.
Zula altındaki orijinal külçeler bile piyasaya çıkmaya başlamıştı.
Bileziğini eritip 24 ayar çekilmiş altınla değiştirmek isteyenler, kilo başına 3 gram bedel veriyordu.
Elinde “çekili” (işlem görmüş) altın olan, orijinal ile değiştirmek için 100 dolar ödüyordu.
Sonrasında ne olduğunu bilmiyorum ama, kesin olarak o altınlar yurt dışında pahalı ülkelere gidiyordu.
Altın Rafinerilerinde Nöbet Başladı
O dönemde herkes, hızlı rafinerilerden altın çıkmasını bekliyordu.
(Dükkân isimlerini yazmıyorum, çünkü hepsi beni tanır. İşkembeden atmıyorum.)
Çıkacak altınlar için herkes nöbetteydi.
Hızlı rafinerinin atölyesi Mercan Kapısı’nın dışındaydı.
İşlenen altın, bekçi yardımıyla ya da kapı altından içeri alınıyordu.
Tartılıp teslim edilen mallar ise Mahmutpaşa Kapısı altından bize geri veriliyordu.
Biz de çarşıda bizden altın bekleyenleri arayıp, yine kapı altından çarşıya sokuyorduk.
Bu kriz, çarşıda tükenmek üzere olan esnafa öyle bir tekme vurdu ki…
Hepsi birden arşın arşın ileri fırladı.
Evimize gitmemiz bazen gece 1’i, 2’yi, hatta 3’ü buluyordu.
Piyasa Durulunca Yeni Dönem Başladı
Zamanla piyasa durulmaya başladı.
Altınlar geri dönmeye başladı.
Daha önce 100 dolara değiştirilen orijinal külçeleri geri getirip:
— “Abi, şunu tekrar çekebilir miyiz?”
Diyenler çoğaldı.
Bizimki, tabii ki değiştiriyordu.
Orijinal külçe altınlarda genelde 0.5 gram ile 0.15 gram arasında fazlalık olur.
Ama bizimki o fazlalığı geri vermezdi.
Çünkü tıpkı birçok esnaf gibi o da fazlanın peşindeydi.
“Çekim ücreti” var diye düşünüyordu belki…
Ama millet dükkânda eğeyle külçeyi tıraşlayıp gram fazlasını kendine alıyordu.